برای قرنها، طب سنتی به عنوان یکی از منابع اصلی ترویج سلامت و بهبود کیفیت زندگی خانوادهها و جوامع مورد استفاده قرار گرفته است. امروزه نیز، در مکانها و فرهنگهای مختلف، بسیاری از افراد به این روشهای درمانی روی میآورند. در این حوزه، از ترکیب گیاهان دارویی، طب سوزنی، یوگا، درمانهای بومی و سایر شیوههای طبیعی جهت کاهش دردها و درمان بیماریها بهره گرفته میشود.
سازمان بهداشت جهانی، طب سنتی را بهعنوان مجموعهای از دانش، مهارتها و روشهایی تعریف میکند که بر اساس باورها، نظریهها و تجربیات بومی فرهنگها شکل گرفتهاند. این روشها، چه از نظر علمی قابل اثبات باشند یا نه، در پیشگیری، تشخیص، درمان و بهبود بیماریهای جسمی و ذهنی نقش مهمی ایفا میکنند. طب سنتی با سابقهای دیرینه، همچنان در بسیاری از کشورها مورد استفاده قرار گرفته و با اثربخشی خود در کاهش مرگ و میر و تسکین درد، جایگاه ویژهای یافته است.
شاخههای مختلف طب سنتی
طب سنتی دارای شاخههای گوناگونی است که هر یک از آنها از روشها و داروهای متفاوتی برای بهبود وضعیت بیمار استفاده میکنند. در ایران، دو شاخه اصلی به نامهای طب سنتی ایرانی و طب سنتی اسلامی به طور گسترده مورد توجه قرار دارند:
طب سنتی ایرانی: این شاخه از طب سنتی از دوران باستان تا به امروز در ایران توسعه یافته است. پزشکان و محققان ایرانی از گیاهان دارویی، ماساژ و سایر روشهای درمانی برای مقابله با بیماریها بهره میبرند. همچنین تغذیه مناسب به عنوان عاملی اساسی در حفظ تعادل و افزایش انرژی بدن، در این نظام درمانی اهمیت ویژهای دارد. استفاده از انرژی درمانی نیز در کاهش درد و تسهیل روند بهبود نقش موثری ایفا میکند.
طب سنتی اسلامی: این نظام درمانی که توسط دانشمندان و پزشکان اسلامی شکل گرفته، از منابع قرآن و احادیث بهره میبرد و توصیههای آنها را در فرایند درمان به کار میگیرد. علاوه بر این، یافتهها و آثار دانشمندان اسلامی در جهت بهبود وضعیت بیماران مورد استفاده قرار میگیرند.
طبقهبندی مزاجها در طب سنتی
در طب سنتی، چهار مزاج اصلی تعریف شده است:
مزاج گرم و خشک (صفراوی): افرادی که به گرما حساس بوده و زمستان را به عنوان فصل مناسب میپذیرند.
مزاج سرد و خشک (سوداوی): افرادی با ویژگیهای سرمایشی شدید.
مزاج گرم و تر (دموی): این افراد قادر به تحمل هر دو نوع دما هستند، اما سرما برایشان راحتتر است.
مزاج سرد و تر (بلغمی): افرادی با انرژی پایین که زمستان را ترجیح نمیدهند.
مزایای طب سنتی
طب سنتی، با تاریخچهای پربار، دارای فواید متعددی است که از جمله آنها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
اثربخشی در بهبود بیماریها: روشهای درمانی طب سنتی به کاهش درد و تسریع روند بهبودی بیماران کمک شایانی میکنند.
کاهش عوارض جانبی: استفاده از داروهای گیاهی در این سیستم درمانی، موجب بروز عوارض جانبی کمتر نسبت به دارو های شیمیایی میشود.
پیشگیری از بیماریها: طب سنتی با توجه به شیوههای پیشگیرانه خود، میتواند در کاهش احتمال بروز بیماریها نقش مهمی داشته باشد.
هزینههای کمتر: در مقایسه با روشهای پزشکی مدرن، درمانهای طب سنتی از نظر اقتصادی مقرون به صرفهتر هستند.
کینوا (keen-wah)، نوعی دانه گیاهی خوراکی دارای خواص منحصر به فرد فراوان است و در رنگ های مختلفی از جمله سیاه، قرمز، زرد و سفید وجود دارد. این گیاه، بومی 5000 ساله منطقه آند در سرزمین آمریکای جنوبی به ویژه کشورهای بولیوی، اکوادور، شیلی و پرو است.
طبق گفته متخصص داروسازی سنتی دانشکده طب ایرانی دانشگاه علوم پزشکی کرمان، در هنگام مواجهه با مسمومیت غذایی بهتر است از مصرف غذاهای جامد و دیرهضم مانند انواع لازانیا، کله پاچه، تخم مرغ، فست فودها و غذاهای حاوی قارچ حداقل به مدت ۲۴ ساعت خودداری کنید.
یک متخصص طب سنتی میگوید: «عمده تبلیغاتی که مدتی است در مورد مصرف آب قلیایی و آثار و خواص آن در بیماریهای مختلف در حال انتشار است، توسط شرکتهای واردکننده دستگاههایی است که ادعای قلیایی کردن آب را دارند یا از تولیدکنندگان آب قلیایی است که در این خصوص عده ای از مدعیان منتسب به طب سنتی نیز برای رسیدن به منافعی بیکار ننشسته اند و در این تبلیغات ذی نفع هستند.»
به گفته رئیس اداره نظارت و ارزیابی و ثبت فرآوردههای سنتی سازمان غذا و دارو با اشاره به اهمیت داروهای سنتی، این داروها با استفاده از گیاهان دارویی و اصول طبایع چهارگانه، نقش مهمی در حفظ تعادل و سلامت بدن دارند.
روغن دانهها همانطور که از نامشان پیدا است، روغنهاییاند که از دانههای گیاهی مختلف مانند آفتابگردان، کانولا، سویا، کتان، سبوس برنج و کنجد استخراج میشوند. این روغنها منبع چربیهای غیراشباع از جمله اسیدهای چرب امگا۶ هستند که در عملکرد مغز و رشد طبیعی نقش مهمی دارند. برخی تحقیقات هم نشان دادهاند که اسیدهای چرب امگا۶ به تقویت سلامتی قلب و پوست کمک کنند. با این حال، امگا۶ها به دلیل احتمال افزایش التهاب بدن هنگام مصرف بیش از حد، نیز در کانون توجه قرار گرفتهاند.
اسپند که در بیان عامیانه اسفند نامیده میشود یک گیاه با طبع گرم است که از خواص بسیار زیادی برخوردار است. همین موضوع نیز باعث شده است تا متخصصان طب سنتی توجه بسیار زیادی به این گیاه داشته باشند و استفاده از آن را برای اهداف درمانی توصیه کنند. در ادامه به خواص اسپند و مزایای دود کردن آن در خانه می پردازیم.
یک پزشک متخصص طب سنتی ایران میگوید: در طب سنتی علت بروز افسردگی و اضطراب را علاوه بر سوءمزاج در سیستم عصبی و مغز به قلب هم ارتباط دادهاند و در برخی از انواع سوءمزاجهای قلب، علایم روحی و روانی خاصی در فرد بروز میکند و گاهی هم برخی سوءمزاجهایی که در کل بدن سردی و خشکی غالب میشود و با تغییر مزاج فصل تشدید میشود، میتواند باعث بروز اختلالات خلقی شود.
متخصصان تعذیه و حتی طب ایرانی بر خوردن صبحانه تاکید دارند و میگویند این وعده غذایی باید بین ساعت ۶ تا ۹ صبح و بهصورت کامل و مفصل صرف شود تا باعث سلامتی و تناسب اندام شما شود.
یک پزشک متخصص طب سنتی میگوید: «درمان قطعی فیبرومهای رحمی صرفا به واسطه جراحی و خروج فیبروم یا برخی روشهای جدید نظیر آمبولیزاسیون در طب رایج امکانپذیر است.»
گل ساعتی یکی از گیاهان دارویی است که در طب سنتی جایگاه ویژهای دارد. گلبرگهای گل ساعتی به رنگ آبی روشن، بنفش و یا سفید هستند و ظاهر این گیاه عجیب است. گلبرگ و میوه گل ساعتی دارای خاص و فواید درمانی هستند. از دیگر نامهای گل ساعتی میتوان به مای پاپ، انگور شور و انگور آلویی اشاره کرد.
باریجه از گیاهان علفی، پایا و بزرگ است. نامهای دیگر این گیاه دارویی بالیجه، بالانبو، بارزد، قنه، قاضی، قاسی، قاصنی، قاسنی هستند. برگهای باریجه به برگهای چنار شباهت دارد. گلهای به رنگ زرد دارد و ساقه گیاه باریک و استوانهای شکل است.