تحلیلی بر «عشق» در حماسه حسینی

احمدرضا بسیج در گفتگو با خبرنگار مهر، با تسلیت ایام تاسوعا و عاشورای حسینی (ع) در پاسخ به پرسشی مبنی بر جایگاه عشق در خلق حماسه عاشورا با اشاره به اینکه کربلا سراسر داستان عشق و عرفان است همچنان که بنا و اساس جهان مبتنی بر عشق است، اظهار کرد: خدای سبحان در حدیثی قدسی فرمود: من پنهان بودم اما دوست داشتم شناخته شوم پس جهان را آفریدم تا من را بشناسند.

عضو هیئت علمی دانشگاه فرهنگیان استان چهارمحال و بختیاری با ذکر اینکه شناخت حقیقت لوازم و نتایجی دارد، ادامه داد: در حدیث قدسی دیگری آمده است: «من طلبنی وجدنی و من وجدنی عرفنی و من عرفنی احبنی و من احبنی عشقنی و من عشقنی عشقه و من عشقه قتله و من قتله فعلی دیته و من علی دیته فانا دیته.» کسی که خدا را نمی‌بیند به تعبیر امام حسین (ع)، کور است.

بسیج بیان کرد: انسان طالب زیبایی، کمال، علم، لذت، جاودانگی، خیر و خوبی است و زمانی که خدا را شناخت متوجه خواهد شد تمام این مطلوب‌ها خداست و چون خدا را با این صفات نیکو می‌شناسد، عاشق و دلداده او می‌شود. این عشق و محبت زمانی افزایش می‌یابد که شناخت انسان از خدا بیشتر و بیشتر شود.

وی با تصریح اینکه در امتداد این عشق انسان به خدای سبحان، خدا نیز بر طبق این حدیث قدسی عاشق انسان می‌شود، افزود: این حدیث ادامه می‌دهد زمانی که خدا عاشق انسان شد، او را اذیت می‌کند و نمی‌گذارد آب خوش از گلویش پایین برود و به تعبیر حدیث، او را می‌کُشد؛ حافظ در این خصوص سروده است: در زلف چون کمندش ای دل مپیچ کانجا، سرها بریده بینی بی‌جُرم و بی‌جنایت.

توصیف عشق الهی امام حسین (ع) در آوردگاه کربلا

بسیج با بیان اینکه بر طبق نص صریح قرآن دنیا محل رنج و سختی است، ادامه داد: خدا انسان را به این دنیا آورده است تا مشقت و سختی ببیند همچنان که شاعر سروده است: جناب عشق را درگه، بسی بالاتر از عَقل است. کسی آن آستان بوسد، که جان در آستین دارد. دنیا برای آسایش نیست بلکه برای آزمایش است و به تعبیر پیامبر (ص) دنیا زندان و مایه رنج مؤمن است پس چون از دنیا برود، از زندان و رنج رهایی یابد.

وی تأکید کرد: انسان در پرتو خداشناسی به جایی می‌رسد که خدا می‌فرماید من خودم خون‌بهای این انسان می‌شوم و خودم را به او می‌دهم یعنی از بهشت بالاتر هم داریم و آن، اتحاد با خداست. عشق الهی باعث می‌شود که انسان هیچ چیزی جز ذات اقدس الهی قبول و طلب نکند: فاش می‌گویم و از گفته خود دلشادم، بنده عشقم و از هر دو جهان آزادم؛ البته این قبول نکردن‌ها برای انسان دردسر هم دارد. همچنان که شاعر می‌گوید: تا شدم حلقه به گوش در میخانه عشق، هر دم آید غمی از نو به مبارک‌بادم.

بسیج توصیف عشق حضرت علی اکبر علیه السلام به ذات الهی از زبان عمان سامانی را مورد تاکید قرار داد و افزود: حضرت در آوردگاه کربلا نزد پدرش آمد و اجازه خواست تا به میدان برود و عمان از زبان سیدالشهدا علیه السلام این‌گونه می‌گوید:

گفت: کای فرزند مقبل آمدی

آفت جان، رهزن دل آمدی

از رخت مست غرورم می‌کنی

از مراد خویش دورم می‌کنی

گه دلم پیش تو گاهی پیش اوست

رو که در یک دل نمی‌گنجد دو دوست

وی افزود: امام (ع) پاسخ می‌دهند که گاهی دلم پیش تو و گاهی پیش خداوند است اما اگر قرار بر انتخاب باشد، من خدا را بر می‌گزینم. حضرت فرزند رشیدشان یعنی کل وجودشان را فدای خدای سبحان می‌کنند. انسان‌ها بر طبق فراز قرآنی «قُلْ إِنْ کُنْتُمْ تُحِبُّونَ اللَّهَ فَاتَّبِعُونِی» (آل عمران/۳۱) اگر خدا را دوست دارد باید از خدا تبعیت کنند، در راهش به جهاد برخیزند، امساک کنند، نماز به پادارند، به والدین خود نیکی کنند، جهان را دوست داشته باشد زیرا جهان مخلوق خداست.

حقیقت عاشورا عشق است

بسیج یادآور شد: انسان عاشق هر جا را نگاه می‌کند خدا را می‌بیند و اگر کسی عاشق شد به تعبیر امیرالمومنین (ع) چیزی را نمی‌بیند مگر آنکه خدا را قبل از آن، با آن و در آن ببیند؛ باباطاهر عریان هم در این‌باره می‌گوید: به صحرا بنگرم صحرا ته وینم، به دریا بنگرم دریا ته وینم؛ به هر جا بنگرم کوه و در و دشت، نشان روی زیبای ته وینم.

وی بیان کرد: انسان عاشق خدا، عاشق همه مخلوقات اوست و تمام موجودات و مخلوقات در خدمت کمال انسان‌اند و انسان نمی‌تواند خدمتگزار خود را از بین ببرد. در چنین تفکری انسان به مخلوقات خدا اعم از طبیعت و حیوانات و جمادات احترام می‌گذارد و آنها را از بین نمی‌برد.

بسیج با یادآوری اینکه عاشق حقیقی خدا تکالیف الهی را بی چون و چرا و تمام و کمال انجام می‌دهد، ادامه داد: عشق از مرتبه عقلانیت والاتر است همچنان که حافظ می‌گوید: جناب عشق را درگه بسی بالاتر از عَقل است، کسی آن آستان بوسد که جان در آستین دارد. مرتبه و مقام عشق چنان است که با استدلالات عقلانی نمی‌توان درکش کرد، عشق نقطه مقابل ندارد ولی در مقابل عقل، جاهلیت را داریم.

استاد حوزه و دانشگاه با تأکید بر اینکه حقیقت عاشورا عشق است، گفت: در مسیر عشق قدم گذاشتن مستلزم خون دل‌ها است. باید عاشق شویم و برای عشقمان زحمت بکشیم و حتی حاضر شویم از همه هستی خود در این راه بگذریم. به قول شاعر: هر چه غیر از اوست سد راه من، آن بت است و غیرت من بت‌شکن.