به گزارش خبرگزاری مهر، کتاب «رازهای تندرستان مردم شناسی یک جشن باستانی» طی روز جشن تندرستان در کمیسیون گردشگری اتاق بازرگانی کرمان با حضور استاد محمد علی گلابزاده محقق تاریخ و کرمانشناس و خانم لیلا افشار دبیر انجمن ایران شناسی شاخه استان کرمان رونمایی شد.
امیررضا محمودی، انسان شناس و پژوهشگر کرمانی طی دو سال تحقیق کیفی با رویکرد مردم نگاری این کتاب را در ۱۴۹ صفحه مصور نگاشته است، این کتاب نخستین پژوهش علمی و مستقل درباره جشن تندرستان کرمان است؛ آیینی که هر سال نهم اردیبهشتماه و ۴۰ روز پس از نوروز در دامنه کوههای شیوشگان و در جوار قلعه دختر و قلعه اردشیر برگزار میشود.
مستندسازی یک آیین در آستانه فراموشی
نویسنده در این اثر با بهرهگیری از روش مردمنگاری و انجام مصاحبههای عمیق با ۶۰ نفر از مردم کرمان شامل کهنسالان ۹۰ ساله محله تندرستان، پژوهشگران و فعالان فرهنگی همچنین تصویر برداری و مشاهدات میدانی و تحقیقات کتابخانه ای موفق شده ۱۲ آیین اصلی این جشن را احصا و مستند کند.
فال کوزه، زاغسوزی، دایرهزنی و شادی جمعی، پخت آش و آجیل، حضور در «اتاق چهله»، چادربری، ریختن آب چهل، شمعروشنکردن، دعا در کوه بریده، دودکردن اسپند و دریافت انرژی از کوه، از جمله این آیینها هستند. این جشن که کهن ترین جشن کرمان محسوب می شود کار کردهایی همچون ترویج ازدواج، تحکیم بنیان خانواده ها، فرزندآوری و انجسام و همدلی و نشاط اجتماعی در کنار توجه به سلامت روح و روان دارد.
قدمتی کهن در اسناد مکتوب و تاریخ شفاهی
به گفته نویسنده، اگرچه قدیمیترین سند مکتوب مستقیم از این جشن به سفرنامه «الا ساکس» بازمیگردد، اما تاریخ شفاهی و باورهای ریشهدار در این آیین، پیوند آن را با دوران مهرپرستی و پیش از اسلام نشان میدهد. همچنین در کتاب «مزارات کرمان» (تألیف سعید محرابی کرمانی در قرن دهم قمری) از منطقه «شیوشگان» به عنوان مکانی مقدس یاد شده است.
کارکردهای چندگانه؛ از بختگشایی تا تقویت بنیان خانواده
محمودی در این کتاب، کارکردهای دهگانه جشن تندرستان را تشریح کرده و نشان میدهد که این مراسم صرفاً یک رویداد شاد نیست، بلکه آیینی برای شفای بیماریها، بختگشایی، باروری، بالگردانی، دعا و نیایش، تقویت بنیان خانواده، احترام به طبیعت، نشاط اجتماعی، افزایش رزق و روزی و هویتبخشی تاریخی به مردم کرمان محسوب میشده است.
تطبیق با نظریههای انسانشناسی
یکی از وجوه ممتاز کتاب، تطبیق آیینهای جشن تندرستان با نظریههای صاحبنظرانی همچون جیمز فریزر (شاخه زرین)، مارگارت مید و ناصر فکوهی است. نویسنده با استفاده از نظریه «بقایای فرهنگی» ادوارد تایلور و جیمز فریزر، نشان میدهد که چگونه این آیینها از دوران کهن تا امروز به شکل نمادین باقی ماندهاند.
ثبت ملی و لزوم توجه بیشتر
جشن تندرستان در سال ۱۳۸۸ با عنوان «چهلم بهار» در فهرست آثار ناملموس میراث فرهنگی ایران به ثبت رسیده است. نویسنده اما تأکید میکند که با وجود این ثبت و قدمت فرهنگی، هنوز اقدام مؤثری برای حفاظت از محوطه تاریخی تندرستان انجام نشده و این مکان در معرض تخریب و تغییرات نسلی قرار دارد.
همچنین امیررضا محمودی کتابی در خصوص نحوه همسانسازی فرهنگی مهاجران افغانستانی با فرهنگ محلی در ایران در دست نگارش دارد.
نظرات کاربران