خبرگزاری مهر، گروه استانها- مهدی بخشی سورکی: قم در ایام ماه محرم تنها یک شهر نیست، بلکه روایتی زنده از تاریخ تشیع است.
شهری که هر کوچه آن خاطرهای از عزاداری دارد، هر حسینیه آن گنجینهای از سنتهای کهن است و هر شب آن با نوای «یا حسین» رنگ و بوی عاشورایی میگیرد.
از آیینهای چندصدساله تا مراسم باشکوه امروزی، همه و همه دست در دست هم دادهاند تا قم در دهه نخست محرم به یکی از مهمترین کانونهای عزاداری جهان تشیع تبدیل شود
اجتماع بزرگ شیرخوارگان حسینی
محرم امسال در قم با یکی از تأثیرگذارترین جلوههای عاطفی عاشورا آغاز میشود، اجتماع عظیم شیرخوارگان حسینی.
صبح جمعه ۲۹ خردادماه ۱۴۰۵، آستان مقدس مسجد جمکران میزبان هزاران مادر و کودک شیرخواری خواهد بود که با لباسهای سبز و سفید و سربندهای «یا علیاصغر(ع)» گرد هم میآیند تا یاد کوچکترین شهید کربلا را زنده نگه دارند.
این مراسم با سخنرانی حجتالاسلام والمسلمین فاطمینسب و مرثیهسرایی حسن حیدرزاده قمی برگزار میشود و بار دیگر صحنهای جمکران را به صحنهای از دلدادگی مادران حسینی تبدیل خواهد کرد.
همزمان، حرم مطهر بانوی کرامت نیز شاهد برگزاری اجتماع باشکوه دیگری از شیرخوارگان حسینی خواهد بود، آیینی که سالهاست به یکی از نمادهای عزاداریهای محرم در قم تبدیل شده است.
قرائت زیارت عاشورا، سخنرانی مذهبی و مرثیهسرایی ذاکران اهلبیت(ع) در شبستان امام خمینی(ره)، فضایی سرشار از حزن و معنویت را برای عاشقان خاندان عصمت و طهارت رقم خواهد زد.
مشق شمشیر روایت وفاداری یاران حسین(ع)
یکی از باشکوهترین و متفاوتترین آیینهای محرم قم، مراسم سنتی «مشق شمشیر» نجفیهای مقیم این شهر است، آیینی که ریشه در فرهنگ عزاداری مردم نجف اشرف دارد و هر سال در شبهای ششم و هفتم محرم برگزار میشود.
در این مراسم، عزاداران با شمشیرهایی نمادین و در قالب دستهای منظم از حسینیه نجفیها واقع در گذرخان به سمت حرم مطهر حضرت معصومه(س) حرکت میکنند.
این آیین بازآفرینی تاریخی لحظاتی است که حبیببنمظاهر، حضرت ابوالفضل العباس(ع) و یاران وفادار امام حسین(ع) در واپسین ساعات پیش از عاشورا برای دفاع از ولایت و آرامشبخشی به اهل حرم آماده جانفشانی شدند.
حرکت منظم دسته، نوای حماسی مرثیهها و حضور پرشور عزاداران، این مراسم را به یکی از چشمگیرترین جلوههای عزاداری محرم در قم تبدیل کرده است.
مشعلگردانی؛ بازخوانی آتش بر خیمههای عاشورا
شبهای هشتم و نهم و دهم محرم در قم با روشنایی مشعلهایی همراه میشود که هر شعله آن یادآور یکی از تلخترین لحظات تاریخ اسلام است.
نجفیهای مقیم قم در آیین سنتی مشعلگردانی، مشعلهایی افروخته را از حسینیه نجفیها تا حرم مطهر حضرت معصومه(س) حمل میکنند.
شعلههای سرخ در تاریکی شب، نمادی از آتشزدن خیمههای اهلبیت(ع) است و صدای کوبنده طبلها، خاطره هجوم سپاه یزید به خیمهگاه حسینی را تداعی میکند.
این مراسم هر ساله هزاران نفر از مشتاقان فرهنگ عاشورا را به خیابانهای اطراف حرم میکشاند و یکی از ماندگارترین تصاویر محرم قم را رقم میزند.
چهلاختران؛ میراثی ماندگار از عزاداری سنتی قم
نام «چهلاختران» برای بسیاری از قمیها تنها یک محله نیست، نمادی از هویت مذهبی و آیینی شهر است.
دسته عزاداری چهلاختران سالها به عنوان یکی از بزرگترین و منظمترین دستههای عزاداری قم شناخته میشد و همچنان یاد و نام آن در حافظه تاریخی شهر زنده است.
این دسته پس از نماز ظهر عاشورا با حضور پرچمداران، زنجیرزنان، طوقداران، علمات و گروههای مختلف عزاداری به سمت حرم مطهر حرکت میکرد و جلوهای کمنظیر از همبستگی و شور حسینی را به نمایش میگذاشت.
حرکت ییش از ۹۰۰ هیئت مذهبی قم در روز تاسوعا و عاشورای به سمت حرم مطهر
روزهای تاسوعا و عاشورای حسینی در قم، روزهای اوج حضور هیئتهای مذهبی در خیابان ها است.
از چهارراه بازار و بافت تاریخی شهر گرفته تا خیابانهای منتهی به حرم مطهر، صدها دسته سینهزنی و زنجیرزنی به راه خواهند افتاد.
نزدیک به ۹۰۰ هیئت مذهبی طی این دو روز با نظم خاص و در قالب کاروانهای عزاداری سینه زنی و زنجیرزنی برای عرض تسلیت به حرم حضرت معصومه(س) مشرف میشوند.
با غروب عاشورا، حال و هوای قم رنگ دیگری میگیرد و شام غریبان در حرم مطهر حضرت معصومه(س)، امامزادگان و بقاع متبرکه شهر با حضور خیل عظیم عزاداران برگزار میشود.
شمعهای روشن، زمزمههای آرام روضه، اشکهای بیاختیار و سکوتی آمیخته با اندوه، تصویری متفاوت از عزاداری را پیش چشم زائران قرار میدهد و این شب، قم روایتگر غربت خاندان پیامبر(ص) و تنهایی بازماندگان کربلاست.
کاروان اسرای کربلا؛ عاشورا در قاب تعزیه
یکی از تأثیرگذارترین برنامههای محرم قم، حرکت کاروان نمادین اسرای کربلا در شام غریبان است.
در این آیین، گروههای تعزیهخوان با بازسازی صحنههای اسارت اهلبیت(ع)، مسیر خود را به سمت حرم مطهر طی میکنند.
حضور کودکان، بانوان و شبیهخوانان در قالب کاروان اسرا، فضایی عاطفی و تأملبرانگیز ایجاد میکند و روایت عاشورا را از دل تاریخ به متن جامعه امروز میآورد.
خیمهسوزان؛ بازآفرینی یکی از تلخترین صحنههای تاریخ
ظهر عاشورا در ابتدای بلوار پیامبر اعظم(ص)، آیین خیمهسوزان با حضور گسترده مردم، تعزیهخوانان و هنروران برگزار میشود.
پس از اجرای تعزیه ظهر عاشورا، خیمههای نمادین به یاد خیمههای سوخته اهلبیت(ع) در آتش فرو میرود و شعلههای آن بار دیگر داغ مصیبت عاشورا را در دل عزاداران زنده میکند.
عزاداران پس از این مراسم، در حالی که گرداگرد خیمههای نیمسوخته عزاداری میکنند، مسیر حرم مطهر را در پیش میگیرند.
خانههایی که قرنها چراغ عزای حسین(ع) را روشن نگه داشتهاند
تاریخ عزاداری در قم تنها به هیئتها و حسینیهها محدود نمیشود و خانههای قدیمی این شهر نیز قرنهاست میزبان مجالس روضه و سوگواری هستند.
خانه مرحوم آقا میر سید عبدالله برقعی، خانه مرحوم حاج کمال در محله درخت پیر، خانه مرحوم تقی وطنخواه، خانه حاج سید جعفر جنابان و دیگر خانههای تاریخی شهر، هنوز هم بخشی از حافظه مذهبی قم را در خود حفظ کردهاند.
این خانهها روزگاری پناهگاه عزاداری شیعیان در دوران محدودیتها بودند و امروز به عنوان بخشی از میراث معنوی شهر شناخته میشوند.
تکایای کهن؛ حافظان سنتهای عاشورایی
تکیه میدان میر، تکیه سنگ سیاه، تکیه میرزای قمی، تکیه شاه خراسان، تکیه عشقعلی، تکیه پنجه علی، تکیه متولیباشی و دهها تکیه دیگر، هر یک برگ زرینی از تاریخ عزاداری قم را روایت میکنند.
این مراکز مذهبی طی قرنها محل برگزاری تعزیه، روضه و گردهمایی عاشقان اهلبیت(ع) بودهاند و هنوز نیز بخشی از هویت مذهبی شهر را شکل میدهند.
محرم قم تنها مجموعهای از مراسم نیست؛ مجموعهای از سنتهای زنده است و گلمالی با تربت سیدالشهدا(ع)، حرکت دسته سادات در روز عاشورا، دسته تاریخی شاه حمزه در شب تاسوعا، نمایش کاروان اسرا و دهها رسم دیگر، همچنان در میان مردم قم جریان دارد.
این آیینها نشان میدهد که عاشورا در قم تنها یک واقعه تاریخی نیست؛ حقیقتی زنده است که نسل به نسل منتقل شده و همچنان در تار و پود زندگی مردم حضور دارد.
نظرات کاربران