لرستان غرقِ «گِل» در ماتم حسین(ع)

خبرگزاری مهر – گروه استان‌ها: «عاشورا» عمیق‌ترین واژه تاریخ است آن‌گاه که سپاه عشق سر و جان می‌دهد؛ «عاشورا» شور عشق است و مردمی در این‌سو سرمست از عشق و ارادت به امام حسین (ع) به گِل می‌افتند و سینه می‌زنند و زمین‌وزمان را در غم ازدست‌دادن سیدالشهدا (ع) غرق در ماتم می‌کنند.

آیین‌های سنتی روز عاشورا روایت‌گر عاشقانه‌ای حزن‌انگیز از مردمان لرستان است، عاشقانه‌ای که سرتاپای اهالی این دیار را در خاک و «گِل» فروبرده تا هر عزاداری زمزمه کند: «آب حیات من است خاک سر کوی تو».

خاکی‌ترین آیین عاشورایی در لرستان

روایت این عاشقانه از روزها قبل از عاشورا شروع‌شده است، از ایامی که همه چیز مهیای عرض ارادتی دیگر می‌شود. خیمه‌ها در شهر پا می‌گیرد؛ دیوارها و خیابان‌ها سیاه‌پوش می‌شوند و نوحه‌های محلی تا روستاهای دورافتاده ضجه می‌زنند.

همه این مقدمه‌چینی‌ها برای آیینی است که روز عاشورا لرستان را به اوج می‌برد؛ شاید بتوان نامش را خاکی‌ترین آیین عاشورایی نهاد؛ چراکه این سنت دیرینه از اوج اخلاص و ارادت مردم این دیار برخاسته است، ارادتی که تمامی ندارد و هر روز عمیق‌تر و خالصانه‌تر می‌شود.

و اما آئین خاص گل‌مالی در لرستان دارای مراحل مختلفی است که به طور معمول از روز هفتم محرم که به روز «تراش عباس» موسوم است، شروع شده و تا بعد از شام غریبان نیز ادامه دارد.

در روز هفتم محرم همه عزاداران حسینی به حمام رفته و پس از اصلاح سروصورت و نظافت کامل، لباس‌های تمیز می‌پوشند که این روز را «تراش عباس» می‌نامند.

از این روزبه بعد، عده‌ای برای افروختن آتش در صبح عاشورا به جمع‌کردن و گردآوری هیزم در سطح شهر می‌پردازند تا اگر در روز عاشورا برف‌وباران ببارد و احیاناً هوا سرد باشد عزادارانی که در گِل می‌افتند (مراسم گل‌افتادن) از سرما حفظ شوند.

در روز تاسوعا نیز عزاداران خاک نرم و مخصوصی بنام گل باغچاله (گل رس) را مهیا کرده و در میدان‌های بزرگ و کوچک که معمولاً با آجرچینی در جلوی خیمه‌ها و تکیه‌های شهر درست می‌شود می‌ریزند و در روز عاشورا این خاک را با گلاب مخلوط کرده و گِل روز عاشورا را فراهم می‌کنند.

غروب روز تاسوعا خرم‌آباد سراسر اندوه و ماتم است. همه بی تابند و حادثه‌ای ناگوار را انتظار می‌کشند. حوضچه‌های خاک رس در سطح شهر آماده‌شده و هیزم‌های جمع‌آوری‌شده نیز کنار حوضچه‌های خاک رس تپه شده است.

«چمریونه» مردم را به هیئت‌ها فرامی‌خواند

شب عاشورا دسته‌های عزاداری در لرستان با نوحه «امشبی را شه دین در حرمش مهمان است/ عصر فردا بدنش زیر سم اسبان است» شور می‌گیرند و با ذکر «مکن ای صبح طلوع» بر سر و سینه می‌زنند؛ از بامداد روز عاشورا هیئت‌های سینه‌زنی و زنجیرزنی قبل از طلوع آفتاب بی‌تاب‌تر از هر روز، شب را به صبح پیوند می‌دهند.

با شروع روز عاشورا در اولین ساعات روز صدای ساز و دهل بانوای سوزناک و غم‌انگیزی موسوم به نوای «چمریونه» عزاداران حسینی را به حضور در دسته‌ها و هیئت عزاداری دعوت می‌کند.

«چمر»، «چمری» یا «چمریونه» موسیقی و آهنگ اندوه‌باری است که در سوگ و عزای بزرگان در ریتم‌های متفاوت و به‌وسیله «سرنا» و «دهل» نواخته می‌شود.

صبح عاشورا در بیشتر شهرهای لرستان با صدای سوزناک «چمریونه» آغاز می‌شود و همه زمین و زمان‌بر حادثه‌ای می‌گریند که سال‌هاست سرنا و دهل لرستان را به چمری نواختن خو داده است.

مردم خرم‌آباد و استان لرستان ماندن در خانه را در روز عاشورا نا ثواب می‌دانند. آن‌ها از ابتدای روز در اولین خیمه‌گاه گل بر سر و شانه می‌گذارند و پس از مراسم عزاداری در تکیه‌های محلات شهر در قالب دسته‌های سینه‌زنی و زنجیرزنی به سمت مرکز شهر حرکت می‌کنند.

از همه کوچه‌ها و خیابان‌ها و خانه‌های شهر مردم بیرون می‌زنند. انگار قیامتی در راه است که این‌گونه بی‌تاب مردم به سطح شهر آمده‌اند. دسته‌های زنجیرزنی با توقف در جلوی هر خیمه (تکیه) با مداحی مداح آن تکیه عزاداری کرده و سپس به تکیه بعدی می‌روند.

آنچه مهم است این است که باگذشت سال‌ها هیچ‌گونه تغییری درروش عزاداری مردم لرستان رخ نداده و همچنان شکوه و ماندگاری گذشته خود را حفظ کرده است.

پایان عزاداری روز عاشورا با آئین «طوق اشگس»

مراسم عزاداری مردم لرستان تا ظهر ادامه دارد و درنهایت با رسمی موسوم به «طوق اشگس» به پایان می‌رسد.

طوق نمادی است از علم حضرت ابوالفضل (ع) (علمدار کربلا) که در عزاداری‌های مرسوم در برخی از نقاط استان برافراشته نگاه‌داشته می‌شود و سنتی موسوم به «علم برداری» یا «علم‌گردانی» نیز در این زمینه مرسوم است.

این علم تا ظهر عاشورا به‌وسیله عزاداران حاجتمند حمل شده و درنهایت در پایان ظهر عاشورا به نشانه افتادن علم حضرت عباس (ع) قسمت‌های مختلف آن از هم جدا می‌شود که در اصطلاح به این عمل «طوق اشگس» می‌گویند.

«گل‌مالی» اوج اندوه لرستانی‌ها در عزای امام حسین (ع)

حجت‌الاسلام احمد غلامی رئیس شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی لرستان با مهر، اظهار داشت: «گل» مالیدن افراد اوج عزای آن‌ها در هنگام مرگ عزیزانشان را نشان می‌دهد.

وی گفت: مالیدن «گل» در روز عاشورا توسط مردم لرستان برگرفته از عاطفه درونی و به یاد حضرت زینب (س) که در عزای سیدالشهدا (ع) بر سروصورت خود خاک مالید، بوده است.

رئیس شورای هماهنگی تبلیغات اسلامی لرستان، تأکید کرد: مردم از این طریق می‌خواهند اعتقاد و علاقه خود را به امام حسین (ع) نشان دهند.

حجت‌الاسلام غلامی با بیان اینکه مراسم «گل‌مالی» در اکثر شهرستان‌های استان برگزار می‌شود، ادامه داد: آئین «گل‌مالی» در لرستان از سال‌ها قبل از انقلاب نیز در شهرهای مختلف استان برگزار می شد.