رحم اجاره ای یا مادر جایگزین یکی از روش های نوین درمان ناباروری است که در بسیاری از کشورهای جهان مورد استفاده قرار میگیرد. این روش به زوج هایی که توانایی بارداری طبیعی ندارند یا زنانی که نمیتوانند دوران بارداری را طی کنند، کمک خواهد کرد. استفاده از روش رحم اجاره ای در ایران و برخی کشورها با چالش ها و پرسش های بسیاری مواجه است. در میان برخی مراجع به خصوص مراجع اهل سنت نیز اختلاف نظرهایی وجود دارد. این موضوع باعث ایجاد اختلاف نظر و تردید در بسیاری از زوج ها شده است. با ما همراه شوید تا در این مطلب به طور کامل با چالش های این روش درمان در اسلام بیشتر آشنا شویم.
رحم اجاره ای چیست؟
رحم اجاره ای به حالتی گفته میشود که در ان جنین حاصل از اسپرم مرد و تخمک زن در آزمایشگاه تشکیل شده و سپس به رحم زن دیگری منتقل میشود. در این حالت زن دیگری دوران بارداری را طی خواهد کرد.
چالشهای فقهی و شرعی رحم اجاره ای
اسلام درباره هر موضوع جدیدی آن را از جنبه های مختلف بررسی کرده، حلال و حرام بودن آن را تعیین کرده و حتی آثار اجتماعی آن را مورد بررسی قرار میدهد. رحم اجاره ای دراسلام کاملا قابل قبول بوده و اگر طبق اصول دینی انجام شود، کاملا حلال و اخلاقی است. حتی باعث تحکیم بنیان خانواده و کمک به زوجین نابارور نیز به شمار میرود. با این حال این روش درمان در اسلام با چالش هایی نیز مواجه است.
اختلاف نظر درباره نسبت شرعی کودک
یکی از اولین چالش های رحم اجاره ای در ایران نسبت شرعی کودک متولد شده است. درباره نسب کودک از نظر مادر اختلاف نظراتی وجود دارد اما اغلب مراجع معتقد هستند که نسب کودک به مادری که تخمک از او گرفته شده، برمیگردد. برخی اعتقاد دارند چون پرورش و رشد جنین در رحم زن دیگری انجام میشود، مادر کودک زن حامل خواهد بود. این اختلاف نظر باعث پیچیدگی هایی در مسائل ارث، محرمیت و حقوق کودک خواهد شد.
اختلاف نظر درباره محرمیت کودک
یکی دیگر از چالش های رحم اجاره ای از نظر اسلام، محرمیت کودک است. اغلب مراجع اعتقاد دارند که مادر حامل به کودک محرم نیست. برخی مراجع براساس آیات قرآن و احادیث اعتقاد دارند که زن شیرده مادر رضاعی کودک بوده و به او محرم خواهد شد. بنابراین برخی زوجین و زن حامل تصمیم میگیرند برای رفع این مشکل، زن جایگزین چند بار به نوزاد شیر بدهد.
اختلاف نظر درباره شبهه در نسب
یک تاکید بسیار مهم در اسلام پاکی نسل و جلوگیری از انجام هرکاری است که باعث تردید در اصل و نسب کودک شود. در رحم اجاره ای باید نظارت دقیقی در انتقال جنین انجام شده و هیچ عمل خلاف شرعی مانند رابطه جنسی نامشروع بین مرد و زن حامل اتفاق نیفتد.
اختلاف نظر درباره اجرت و قرارداد
از نظر شرعی پرداخت پول در قبال بارداری ممکن است نوعی تجارت بر بدن زن به شمار رود. برخی علما این کار را حرام میدانند. برخی دیگر این هزینه را اجرت در خدمات پزشکی دانسته و آن را یک هدیه به زن باردار برای جبران زحمات او میدانند.
فتوای مراجع شیعه و سنی درباره رحم اجاره ای
در ایران اغلب مراجع شیعه مانند آیت الله خامنه ای رحم اجارهای را به شرط هیچ گونه عمل غیر اخلاقی و شرعی کاملا حلال میدانند. در مورد مراجع اهل سنت اختلاف نظر بیشتری وجود داشته و بسیاری از مراجع مخالف آن هستند. بنابراین قبل از انجام این روش درمان حتما نظر مرجع تقلید خود را بخوانید.
چالش های اخلاقی و اجتماعی
استفاده از روش رحم اجاره ای به عنوان یکی از روش های نوین درمان ناباروری پیامدهای اخلاقی و اجتماعی نیز دارد. بسیاری از افراد معتقدند هستند این روش نوعی استفاده ابزاری از زنان نیازمند خواهد بود. از طرف دیگر برخی مخالفان اعتقاد دارند که این روش ممکن است باعث تعارض و وابستگی عاطفی زن حامل و کودک شده و آسیب های روانی به او وارد کند. همچنین این روش هنوز در برخی فرهنگ ها پذیرفته شده نیست و باعث قضاوت دیگران خواهد شد. به این موضوع نیز توجه داشته باشید که قوانین دقیق و تعیین شدهای درباره رحم اجاره ای در ایران وجود ندارد. بنابراین حتما برای انجام هرکاری باید با یک وکیل خبره مشورت گرفته و یک قرارداد دقیق بنویسید.
جمع بندی
روش استفاده از رحم اجاره ای یکی از روشهای نوین درمان ناباروری در جهان است. با وجود پیشرفت علم پزشکی این روش در اغلب کشورها و مذاهب چالش ها و مخالفانی دارد. رحم اجاره ای در اسلام نیز موافقان و مخالفانی داشته و برخی مراجع با آن مخالف هستند. در این مطلب چالش های این روش درمان به طور کامل مورد بررسی قرار گرفته است.
سوالات متداول
کودک حاصل از رحم اجاره ای از نظر نسب به چه کسی تعلق دارد؟
کودک متولد شده به پدر و مادری که تخمک و اسپرم از ان ها گرفته شده تعلق دارند.
آیا رحم اجارهای در مذهب شیعه حلال است؟
اغلب مراجع شیعه مانند آیت الله خامنهای معتقد هستند این روش در صورت عدم هرگونه عمل خلاف شرع حلال است.
نظر مراجع اهل سنت درباره رحم اجاره ای چیست؟
اغلب مراجع اهل سنت با این روش درمان موافق نیستند.
گرداوری: بخش درمان ناباروری رادینا سلامت
هنوز به نظرم خیلی از جنبههای اجتماعی و روانی رحم اجارهای در اسلام در مقاله کمتر بررسی شد. مثل وابستگی عاطفی زن حامل به کودک.
دقیقاً درست میفرمایید. چالشهای اجتماعی و روانی، مخصوصاً وابستگیهای عاطفی، یکی از مهمترین مسائل رحم اجارهای در اسلام و جامعه است. در مقالات آینده سعی میکنیم به صورت مفصل به این بخشها بپردازیم.