.jpeg "دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی؛ صدرنشین حوزه سلامت و رفاه برای عموم مردم در سطح کشور"){kind=small}
🔹 دکتر سیامک شریفیان، عضو شورای عالی سازمان نظام پزشکی: تبلیغات حوزه سلامت نیازمند مجوز و نظارت تخصصی است
دکتر سیامک شریفیان، عضو شورای عالی سازمان نظام پزشکی، در یادداشتی به بررسی ضوابط و الزامات قانونی انتشار تبلیغات و آگهیهای مرتبط با دارو، مواد خوراکی و آشامیدنی، محصولات آرایشی و بهداشتی، تجهیزات پزشکی و خدمات سلامت پرداخته است.
وی در این یادداشت، ضمن تبیین جایگاه قانونی سازمان نظام پزشکی در صدور مجوز و نظارت بر تبلیغات حوزه سلامت، بر ضرورت جلوگیری از انتشار مطالب خلاف واقع، گمراهکننده و ادعاهای اثباتنشده تأکید کرده است.
متن کامل این یادداشت را در ادامه میخوانید:
به نام خدا
بررسی ضوابط و الزامات قانونی مربوط به تبلیغات و انتشار آگهیهای دارویی، مواد خوراکی، آشامیدنی، آرایشی، بهداشتی و خدمات و امور پزشکی است؛ موضوعی که به دلیل ارتباط مستقیم با سلامت مردم، از حساسیت و اهمیت ویژهای برخوردار است.
یکی از مبانی اصلی این موضوع، قانون سازمان نظام پزشکی جمهوری اسلامی ایران، مصوب سال ۱۳۸۳ مجلس شورای اسلامی است.
مطابق بند «ب» ماده ۳ این قانون، یکی از وظایف و اختیارات سازمان نظام پزشکی، «تنظیم دستورالعملهای تبلیغاتی و آگهیهای دارویی و مواد خوراکی و آشامیدنی و آرایشی و بهداشتی و امور پزشکی» است.
بنابراین، قانونگذار با توجه به حساسیت حوزه سلامت، تبلیغات این حوزه را صرفاً یک فعالیت تجاری عادی تلقی نکرده، بلکه برای آن ضوابط و نظارت تخصصی پیشبینی کرده است.
دستورالعمل مربوط، دامنه نسبتاً گستردهای دارد و علاوه بر دارو، مواد خوراکی، آشامیدنی، آرایشی و بهداشتی، تجهیزات پزشکی و امور پزشکی و خدمات سلامت را نیز دربرمیگیرد.
در این دستورالعمل، امور پزشکی شامل خدمات سلامت ارائهشده توسط شاغلان حرف پزشکی و وابسته و مؤسسات درمانی است.
نکته مهم این است که حتی اگر یک محصول یا خدمت صراحتاً در دستههای ذکرشده قرار نگیرد، چنانچه برای آن اثر درمانی، تشخیصی، پیشگیری یا بازتوانی ادعا شود، میتواند مشمول ضوابط تبلیغاتی این دستورالعمل قرار گیرد.
یکی از نکات بسیار مهم در این دستورالعمل، تعریف گسترده تبلیغات است.
تبلیغات صرفاً به معنای یک آگهی تلویزیونی یا یک بنر تبلیغاتی نیست. هر نوع پیام یا اطلاعرسانی که موجب ترغیب، تجویز به دریافت خدمت یا مصرف محصول شود، میتواند تبلیغ محسوب شود.
از جمله این موارد میتوان به خبر، گزارش، رپرتاژ آگهی، مصاحبه، مقاله، آموزش، کارگاه آموزشی، پیام بهداشتی و حتی شعار سلامت اشاره کرد؛ چنانچه این موارد در عمل موجب ترغیب مخاطب به دریافت یک خدمت یا مصرف یک محصول شوند. در این قانون، حتی مرجع تشخیص در خصوص مصادیق تبلیغ در ایونتها و سمینارهای پزشکی و یا سمینارهای عمومی را به عهده سازمان نظام پزشکی گذاشته است.
این نکته در عصر شبکههای اجتماعی اهمیت بسیار زیادی دارد؛ زیرا ممکن است یک محتوای ظاهراً آموزشی یا اطلاعرسانی، در واقع نقش تبلیغاتی داشته باشد.
امروزه تبلیغات سلامت در رسانههای متعددی انجام میشود و دستورالعمل نیز محدود به رسانههای سنتی نیست.
رسانههای دیداری و شنیداری، صداوسیما، محصولات ویدئویی، پیامک، پیامرسانها، رسانههای چاپی، مجلات، روزنامهها، بروشورها، تراکتها، پوسترها، تابلوهای شهری، محیط مطب و مؤسسات، نمایشگاهها و همچنین وبسایتها و شبکههای اجتماعی و سایر بسترهای مجازی میتوانند مشمول این مقررات باشند.
بنابراین، نمیتوان تصور کرد که تبلیغ در فضای مجازی، به دلیل ماهیت اینترنتی آن، خارج از چارچوب مقررات تبلیغات پزشکی قرار دارد.
یکی از اصول مهم دستورالعمل این است که تبلیغات موضوع آن، نیازمند اخذ مجوز تبلیغات از سازمان نظام پزشکی است.
بر اساس دستورالعمل، انجام تبلیغات بدون اخذ مجوز، در موارد مشمول، میتواند برای صاحب مرکز پزشکی یا کالا و همچنین صاحب رسانه، تخلف محسوب شود.
همچنین، آییننامه انتظامی رسیدگی به تخلفات صنفی و حرفهای شاغلان حرفههای پزشکی و وابسته، در ماده ۳۵، درج تبلیغات در حوزه دارویی، خوراکی، آشامیدنی، آرایشی، بهداشتی، مکملهای غذایی، تجهیزات پزشکی و خدمات پزشکی، تشخیصی، درمانی و پیشگیری را بدون مجوز کتبی تبلیغات از سازمان نظام پزشکی ممنوع اعلام کرده است.
نکته بسیار مهم دیگر آن است که مجوز تبلیغات به معنای صدور مجوز برای اصل فعالیت یا محصول نیست.
مطابق دستورالعمل، صدور مجوز تبلیغ برای مواد، محصولات و خدماتی امکانپذیر است که اشخاص، شرکتها و مؤسسات مربوطه قبلاً مجوزهای لازم، از جمله پروانه تأسیس، بهرهبرداری، ساخت، ورود و توزیع محصول یا پروانه ارائه خدمات پزشکی و پیراپزشکی را از وزارت بهداشت، سازمان نظام پزشکی یا سایر مراجع ذیصلاح دریافت کرده باشند.
به بیان ساده، ابتدا باید اصل محصول یا خدمت قانونی دارای مجوز باشد و سپس تبلیغ آن نیز مطابق ضوابط مجوز بگیرد.
در حوزه سلامت، تبلیغ نباید موجب فریب یا گمراهی مردم شود.
قانون مصوب سال ۱۳۹۷ درباره ممنوعیت تبلیغات و معرفی محصولات و خدمات غیرمجاز و آسیبرسان به سلامت نیز ارائه اطلاعات نادرست و تبلیغ خلاف واقع درباره آثار مصرف فرآوردههای دارویی، خوراکی، آشامیدنی، آرایشی، بهداشتی، مکملها، تجهیزات پزشکی و خدمات سلامت را ممنوع کرده است.
بنابراین، استفاده از عباراتی مانند «درمان قطعی»، «بدون عارضه»، «صددرصد تضمینی»، «بهترین روش درمان»، «معجزهآسا» و عبارات مشابه، در صورتی که فاقد مبنای علمی و مجوز قانونی باشند، میتواند با الزامات قانونی و حرفهای تعارض داشته باشد.
در تبلیغات خدمات پزشکی، موضوع فقط حمایت از حقوق مصرفکننده نیست؛ بلکه حفظ شأن و اعتبار حرفه پزشکی نیز اهمیت دارد.
تبلیغ نباید موجب ایجاد توقع غیرواقعی در بیمار شود، نباید از اضطراب و نگرانی بیمار سوءاستفاده کند و نباید خدمات پزشکی را صرفاً به یک کالای تجاری تبدیل کند.
پزشک و مؤسسه درمانی باید در تبلیغات خود، ضمن معرفی صحیح خدمات، از ادعاهای اغراقآمیز، وعدههای تضمینی و مقایسههای گمراهکننده پرهیز کنند.
یکی از چالشهای مهم امروز، فعالیت پزشکان، کلینیکها، داروخانهها و شرکتهای حوزه سلامت در شبکههای اجتماعی است.
باید توجه داشت که انتشار یک پست، استوری، ویدئو یا محتوای تبلیغاتی در فضای مجازی نیز میتواند مشمول مقررات تبلیغات باشد.
بنابراین، صرف اینکه یک صفحه شخصی است یا تبلیغ از طریق یک اینفلوئنسر، بلاگر یا صفحه مجازی انجام میشود، به معنی خروج آن از مقررات نیست.
محتوای تبلیغاتی باید از نظر صحت ادعا، نحوه معرفی خدمت یا محصول، مجوزهای لازم و رعایت ضوابط حرفهای مورد توجه قرار گیرد.
موضوع تبلیغات سلامت تنها مسئولیت تبلیغکننده نیست.
رسانهای که اقدام به انتشار تبلیغ غیرمجاز میکند نیز ممکن است در چارچوب مقررات مسئولیت داشته باشد. دستورالعمل مربوط نیز تبلیغات بدون مجوز را برای صاحب مرکز پزشکی یا کالا و صاحب رسانه، تخلف تلقی کرده است.
بنابراین، رسانهها، مدیران صفحات مجازی، صاحبان وبسایتها و سایر منتشرکنندگان نیز باید قبل از انتشار آگهیهای حوزه سلامت، از وضعیت مجوز تبلیغات اطمینان حاصل کنند.
در جمعبندی باید گفت که فلسفه اصلی این مقررات، محدود کردن تبلیغات به خاطر محدود کردن کسبوکار نیست؛ بلکه حفاظت از سلامت مردم و جلوگیری از فریب و گمراهی مخاطب است.
در حوزه سلامت، تبلیغات با بسیاری از حوزههای دیگر تفاوت دارد؛ زیرا یک تبلیغ نادرست ممکن است فقط باعث زیان مالی نشود، بلکه تصمیم نادرست یک بیمار میتواند سلامت و حتی جان او را به خطر بیندازد.
بنابراین، چهار اصل را باید همواره مدنظر قرار داد:
اصل اول: محصول یا خدمت باید اساساً مجاز و دارای مجوزهای لازم باشد.
اصل دوم: تبلیغ باید مطابق دستورالعملهای قانونی و حرفهای انجام شود.
اصل سوم: محتوای تبلیغ نباید خلاف واقع، گمراهکننده یا متضمن ادعاهای اثباتنشده و اغراقآمیز باشد.
اصل چهارم: پیش از انتشار تبلیغات مشمول مقررات، باید مجوزهای لازم از مرجع ذیصلاح، که سازمان نظام پزشکی میباشد، اخذ شود.
در خاتمه، به اطلاع اعضای جامعه پزشکی و صاحبان کالاهای سلامتمحور میرساند که در این دوره از شورای عالی (دوره نهم) تصمیم گرفته شد که مجوز تبلیغات سهلالوصول باشد و راحتتر و آسانتر اخذ گردد. لذا، جهت گرفتن مجوز تبلیغات، که صرفاً به عهده کمیته تبلیغات سازمان نظام پزشکی هر شهرستان میباشد، مراجعه و اقدامات لازم را انجام دهید؛ چراکه رعایت این ضوابط نهتنها یک تکلیف قانونی، بلکه بخشی از مسئولیت حرفهای و اخلاقی فعالان حوزه سلامت در قبال جامعه است.
نظرات کاربران