اگر هنگام کشیدن دندان عقل، عصب آسیب ببیند (مثلاً بهعلت تماس مستقیم یا فشار ابزار جراحی)، ممکن است فرد دچار بیحسی یا مورمور شدن لب پایین و چانه شود. این آسیب میتواند موقت باشد (در ۹۰٪ موارد، چند هفته تا چند ماه برطرف میشود) یا در موارد نادر دائمی (۱٪ یا کمتر) باشد. در ادامه به این موضوع پرداخته این که اگر دندان عقل روی عصب باشد چه عوارض و خطراتی دارد؟
عصب دندان عقل کجاست؟
دندانهای عقل فک پایین معمولاً دو ریشه دارند که در نزدیکی عصب آلوئولار تحتانی قرار گرفتهاند و برای جراحی ایمن و جلوگیری از آسیب عصب، بررسی دقیق با تصویربرداری سهبعدی مانند سیتی اسکن لازم است تا رابطه دقیق دندان عقل با عصب مشخص شود و جراح بتواند بهترین تصمیم درمان را اتخاذ کند.
عصب دندان عقل معمولاً:
1-به عصب فک تحتانی یا عصب آلوئولار تحتانی(Inferior Alveolar Nerve) اشاره دارد که در فک پایین قرار دارد و از درون کانالی به نام کانال فکی عبور میکند و حس لب پایین، چانه و دندانهای پایینی را تأمین میکند. دندان عقل فک پایین معمولاً بسیار نزدیک یا بهطور مستقیم در تماس با این عصب قرار دارد، به همین دلیل:
جراحی دندان عقل نهفته در فک پایین، که در نزدیکی عصب قرار دارد، میتواند خطر آسیب رسیدن به این عصب را به همراه داشته باشد.
2- علاوه بر عصب آلوئولار تحتانی، عصب زبانی نیز در ناحیه دندان عقل فک پایین وجود دارد که حس زبان و بخش اعظمی از حس چشایی آن را تأمین میکند. این عصب در فاصله حدود ۴ میلیمتری دندان عقل قرار دارد و آسیب دیدن آن ممکن است به کاهش حس یا تغییر در حس چشایی منجر شود.
علائم دندان عقل روی عصب
علائم دندان عقل که روی عصب قرار گرفته و یا نزدیک به عصب فک پایین باشد، معمولاً شامل موارد زیر میباشد:
- درد شدید یا تیرکشنده در ناحیه فک پایین، گاهی با انتشار به گوش، چانه یا حتی چشمها همراه است.
- بیحسی، سوزنسوزن شدن یا کاهش حس در لب پایین، چانه یا زبان که نشاندهنده آسیب یا فشار روی عصب فک است.
- تورم و التهاب لثه اطراف دندان عقل، گاهی همراه با دشواری در باز کردن دهان یا جویدن غذا
- عفونت، آبسه و بوی بد دهان در صورت درگیری طولانی یا نهفتگی دندان عقل
- در موارد شدیدتر، کاهش یا از دست دادن حس چشایی، درد هنگام جویدن و حساسیت به سرما یا گرما نیز مشاهده میشود.
جراحی دندان عقل روی کانال عصبی
جراحی دندان عقل روی کانال عصبی یکی از عملهای حساس و پیچیده است. گاهی دندان عقل به صورت قطعات کوچکتر بخشبندی شده و به آرامی خارج میشود تا از آسیب عصب جلوگیری شود. جراحی دندان عقل روی عصب معمولاً زمانی انجام میشود که درد، عفونت، پوسیدگی یا مشکلات دیگری ناشی از نزدیکی دندان به عصب وجود داشته باشد. اگر جراحی به دقت و اصولی انجام شود، ریسک عوارض کاهش مییابد و بیمار بهبود مییابد.
کشیدن دندان عقل نهفته روی عصب
جراحی دندان عقل نهفته روی عصب، یکی از چالشبرانگیزترین و حساسترین جراحیهای دندانپزشکی محسوب میشود. این دندانها در بسیاری از موارد، در مجاورت مستقیم دو عصب حیاتی فک پایین قرار میگیرند. همین نزدیکی است که جراحی دندان عقل روی عصب را به یکی از حساسترین مداخلات دندانپزشکی تبدیل کرده است .
انواع دندان عقل نهفته
- نهفتگی افقی: دندان به صورت خوابیده و افقی رشد کرده و به دندان مجاور فشار وارد میکند.
- نهفتگی عمودی: دندان در جهت صحیح رشد میکند اما فضای کافی برای بیرون آمدن کامل ندارد.
- نهفتگی زاویهدار (مایل): دندان با زاویه به سمت دندان آسیاب دوم یا به سمت عقب فک رشد میکند.
- نهفتگی استخوانی: دندان کاملاً درون استخوان فک محبوس شده است .
عکس دندان عقل نهفته روی عصب
تصاویر CBCT دندان عقل نهفته روی این امکان را میدهند که جراحی با ایمنی بالاتر و ریسک کمتری نسبت به آسیب عصب انجام شود. در ادامه نمونه ای از عکس دندان عقل نهفته روی عصب را مشاهده می کنیم:
عوارض جراحی دندان عقل نهفته روی عصب
وقتی پای عوارض جراحی دندان عقل نهفته روی عصب به میان میآید، داستان پیچیده میشود. بسیاری از بیماران از ترس آسیبهای عصبی، انجام این جراحی ضروری را به تعویق میاندازند، اما آیا این نگرانیها به جا است؟
اگر دندان عقل کاملاً به عصب چسبیده یا روی عصب قرار گرفته باشد، خطر آسیب در جراحی بسیار بالا است و ممکن است علیرغم مهارت جراح، برخی عوارض عصبی ایجاد شود. پزشکان تلاش میکنند با انتخاب روشهای خاص جراحی این آسیبها را به حداقل برسانند، اما باید بیمار را از این خطرات مطلع کنند.
خطرات احتمالی عبارتند از:
- آسیب عصبی: رایجترین عارضه است که میتواند موجب بیحسی، احساس سوزنسوزن شدن یا کاهش حس در لبها، چانه، زبان و لثهها شود.
- اختلال در حس چشایی: اگر عصب زبانی آسیب ببیند، حس چشایی کاهش یافته یا تغییر میکند.
- درد و ناراحتی طولانیمدت: آسیب عصبی میتواند باعث درد مزمن و ناراحتی در ناحیه فک شود.
- مشکلات در بلع، گفتار و خوردن: بیحسی یا درد ممکن است روی عملکردهای حرکتی و حس دهان تأثیر گذارد.
اگر قصد جراحی چنین دندانی را دارید، جای نگرانی نیست؛ خوشبختانه امروزه در درمانهای دندانپزشکی استفاده از دستگاه پیزوسرجری به دلیل دقت بالا و آسیب کم به بافتهای اطراف، به همراه کاهش درد و التهاب، به عنوان یک جایگزین پیشرفته برای روشهای سنتی کشیدن دندان عقل روی کانالهای عصبی شناخته میشود.
پیزوسرجری عملکردی دقیق و ایمن ارائه میدهد و در مواردی که دندان عقل روی عصب قرار گرفته است بسیار کاربرد دارد و بیمارانی که با استفاده از دستگاه پیزوالکتریک جراحی شدهاند؛ کاهش درد، تورم و زمان نقاهت را تجربه کردهاند.
کشیدن دندان عقل نیمه نهفته روی عصب
موضوع کشیدن دندان عقل نیمه نهفته که روی عصب قرار دارد، نیز یک موقعیت پیچیده و حساس است. وقتی دندان عقل بسیار به عصب نزدیک است یا ریشههای آن دور عصب پیچیده است، به آن تماس یا درگیری با عصب میگویند.
انواع دندان عقل نیمه نهفته
دندانهای عقل نیمه نهفته را معمولاً بر اساس جهت و زاویه رویش و عمق نهفتگی در استخوان طبقهبندی میکنند.
- نیمه نهفته مزیوآنگول (Mesioangular Impaction): شایعترین نوع دندان عقل نیمه نهفته.
- نیمه نهفته دیستوآنگول (Distoangular Impaction): کمشیوعتر و معمولاً کشیدن آن دشوارتر از نوع مزیوآنگول است، زیرا دسترسی به ریشهها سختتر است.
- نیمه نهفته افقی (Horizontal Impaction): کشیدن این دندان پیچیده است و تقریباً همیشه نیاز به جراحی، برداشتن استخوان و تقسیم دندان به چند تکه دارد.
- نیمه نهفته عمودی (Vertical Impaction): کشیدن این نوع، نسبت به دیگر انواع آسانتر است.
عوارض جراحی دندان عقل نیمه نهفته روی عصب
کشیدن چنین دندانی با ریسک بالاتری برای آسیب دیدن عصب همراه است. اگر عصب در حین جراحی آسیب ببیند، ممکن است منجر به عارضهای به نام پارستزی شود. در مواردی که ریسک آسیب عصب بسیار بالا باشد (مثلاً وقتی ریشه دندان کاملاً دور عصب پیچیده است)، جراح ممکن است روش خاصی به نام کورونکتومی را پیشنهاد دهد. در این روش، تاج دندان برداشته میشود اما ریشههای دندان به عمد در داخل استخوان باقی میمانند تا به عصب آسیبی نرسد.
جراحی دندان عقل نهفته روی عصب قیمت
هزینه جراحی دندان عقل نهفته روی عصب یا نزدیک عصب، به دلیل پیچیدگی و نیاز به دقت فوقالعاده، نسبت به جراحیهای ساده بالاتر است. طبق تعرفههای جدید، این هزینه معمولاً در بازه 4 میلیون تومان به بالا برای جراحی تخصصی دندان عقل نهفته روی عصب قرار دارد و حتی گاهی تا ۱۸ میلیون تومان نیز گزارش شده است. این قیمت شامل جراحی با تخصص بالا، رادیوگرافی (CBCT)، خدمات اتاق عمل، داروها و مراقبتهای پس از جراحی میشود.
عوامل موثر بر هزینه:
- شدت نهفتگی و نزدیکی به عصب فک پایین
- نیاز به تصویربرداری پیشرفته (مانند CBCT)
- استفاده از تکنولوژیهای خاص یا جراحی با لیزر
- تخصص و تجربه جراح فک و صورت
- محل کلینیک و شهر محل درمان
بازه تقریبی قیمت در کلینیکهای معتبر
| نوع جراحی | هزینه (تومان) |
| جراحی ساده | 4 تا 7 میلیون |
| جراحی دندان عقل نیمه نهفته | 7 تا 10 میلیون |
| جراحی دندان عقل نهفته روی عصب | 10 تا 18 میلیون |
در پایان، سایرعوارض جراحی دندان عقل روی عصب عبارتند از:
- ایجاد حفره خشک (Dry Socket) به دلیل عدم تشکیل لخته خون یا از دست رفتن آن، باعث درد شدید میشود.
- بروز عفونت با علائمی مانند تورم، درد، چرک، تب و التهاب ناحیه جراحی.
- خونریزی طولانی مدت که به راحتی با مراقبت و درمان دندانپزشک رفع میشود.
نکات مهمی که باید در نظر داشته باشید:
- شدت و نوع عوارض به موقعیت دندان نسبت به عصب و مهارت جراح بستگی دارد.
- اغلب آسیبهای عصبی جزئی پس از چند روز یا هفته برطرف میشوند اما ممکن است ماهها طول بکشد.
- استفاده از تصویربرداری دقیق (سی تی اسکن یا پانورامیک) پیش از جراحی، خطرات و نوع جراحی را تعیین میکند.
- در صورت مشاهده علائم بیحسی، درد مداوم یا تغییر در حس زبان، حتما با دندانپزشک متخصص مشورت شود.
منبع: سایت دکتر حسن مومنی، متخصص جراح دهان ، فک و صورت اصفهان
در مقاله به کورونکتومی اشاره شد. آیا باقی ماندن ریشهها در فک در آینده مشکلی ایجاد نمیکند؟
در اغلب موارد خیر. اگر جراحی درست انجام شود و ریشهها عفونی نباشند، بدن آنها را بهعنوان بافت بیخطر میپذیرد. با گذشت زمان حتی ممکن است استخوان اطراف ریشهها بازسازی شود. البته رادیوگرافیهای دورهای برای بررسی تغییرات احتمالی ضروری است.