خبرگزاری مهر- گروه استانها: کشاورزی در لرستان فقط یک شغل نیست؛ بخشی از هویت تاریخی این استان است.
در سرزمینی که دامنههای زاگرس تا دوردستها با رنگ سبز مزارع و باغها امتداد پیدا کردهاند، کشاورزی قرنها ستون معیشت مردم بوده است.
با این حال، تغییرات اقلیمی، کاهش منابع آب طی سالهای گذشته و فشار بازار، معادلات این بخش را دگرگون کردهاند.
دیگر نمیتوان تنها با تکیه بر شیوههای سنتی، از زمین محصول گرفت و همزمان انتظار بهرهوری بالا داشت. اینجاست که گلخانهها بهعنوان نسخه تازه کشاورزی لرستان وارد میدان شدهاند؛ سازههایی که قرار است هم مصرف آب را کنترل کنند، هم تولید را افزایش دهند و هم راه صادرات را باز نگه دارند.
در سالهای اخیر، توسعه گلخانهها به یکی از محورهای اصلی سیاستگذاری در لرستان تبدیل شده است؛ سیاستی که از استانداری تا جهاد کشاورزی روی آن تأکید میکنند.
مسئولان معتقدند آینده کشاورزی استان نه در گسترش سطح زیرکشت سنتی، بلکه در توسعه کشتهای کنترلشده و کممصرف تعریف میشود؛ مسیری که اگرچه آغاز شده، اما هنوز تا رسیدن به نقطه مطلوب فاصله زیادی دارد.
گلخانه؛ پاسخ لرستان به جهان جدید کشاورزی
کمبود آب حالا مهمترین مسئله کشاورزی ایران است و لرستان هم از این قاعده مستثنی نیست. هرچند این استان نسبت به بسیاری از مناطق کشور بارش بیشتری دارد، اما کاهش منابع آبی و تغییر الگوی بارندگی، مدیران را به سمت بازنگری در شیوه تولید سوق داده است.
نامدار صیادی، رئیس سازمان جهاد کشاورزی لرستان، در گفتوگو با مهر با اشاره به سیاستهای جدید استان میگوید: توسعه شهرکهای کشاورزی و واگذاری آنها به بخش خصوصی به یکی از شاخصهای اصلی برنامه راهبردی استان تبدیل شده است.
به گفته او، تمرکز بر گلخانهها به این دلیل است که این شیوه کشت میتواند راندمان مصرف آب را چند برابر افزایش دهد و همزمان اشتغال و درآمد بهرهبرداران را بالا ببرد.
صیادی معتقد است توسعه گلخانهها دیگر یک انتخاب نیست، بلکه ضرورتی برای ادامه حیات کشاورزی استان به شمار میرود.
او تأکید میکند که لرستان برای حفظ تولید، ناچار است به سمت کشاورزی دانشبنیان و کممصرف حرکت کند.
همین نگاه باعث شده حمایت از توسعه گلخانهها در دستور کار جدی استانداری نیز قرار بگیرد.
مهدی مجیدی، معاون عمرانی استانداری لرستان نیز به خبرنگار مهر میگوید: شرایط فعلی نیازمند مدیریت مشترک میان دستگاههاست، چراکه منابع آب محدود و تقاضا نامحدود است.
او توضیح میدهد که بخشی از برنامههای کوتاهمدت استان به بازنگری الگوی کشت و توسعه کشتهای کمآببر اختصاص یافته و در بسیاری از درخواستهای جدید، سرمایهگذاران به سمت گونههای گلخانهای و کممصرف سوق داده میشوند.
این اظهارات نشان میدهد مسئله گلخانه در لرستان فقط یک پروژه اقتصادی نیست؛ بلکه بخشی از راهبرد مدیریت بحران آب به شمار میآید.
عقبماندگی زیرساختها از توسعه گلخانهها
اگرچه آمارها از رشد گلخانهها در لرستان خبر میدهند، اما مسئولان خودشان هم معتقدند سرعت توسعه هنوز با ظرفیتهای استان فاصله دارد.
بر اساس اعلام جهاد کشاورزی، تا پایان سال ۱۴۰۴ مجموع سطح گلخانههای بهرهبرداریشده در لرستان به ۱۲۴ هکتار رسیده است. همچنین تعهد استان برای امسال توسعه ۴۰ هکتار گلخانه بوده که تاکنون ۲۹ هکتار آن محقق شده است.
اما مسئله اصلی، زیرساختهاست؛ موضوعی که تقریباً در تمام پروژههای گلخانهای به مانع جدی تبدیل شده است.
صیادی در اینباره به خبرنگار مهر میگوید: بدون تأمین زیرساختهایی مانند آب، گاز، تسطیح اراضی و راه دسترسی، جذب سرمایهگذار دشوار خواهد بود.
واقعیت این است که توسعه گلخانه، برخلاف تصور عمومی، تنها ساخت چند سازه شیشهای نیست. گلخانه صنعتی نیازمند انرژی پایدار، شبکه حملونقل مناسب، زنجیره سرد، بازار فروش و تسهیلات بانکی است؛ مؤلفههایی که هنوز در بسیاری از مناطق لرستان ناقص هستند.
همین مسئله باعث شده بخشی از سرمایهگذاران با احتیاط وارد این حوزه شوند. بسیاری از فعالان کشاورزی معتقدند روند طولانی صدور مجوزها، هزینه بالای تجهیزات و نبود تسهیلات کافی، سرعت توسعه را کاهش داده است.
با این حال، مسئولان امیدوارند طی یکی دو سال آینده جهش قابلتوجهی در توسعه گلخانههای استان رخ دهد؛ جهشی که به گفته آنها، نیازمند حمایت مالی دولت و مشارکت جدی بخش خصوصی است.
صادرات در سایه جنگ
یکی از مهمترین اتفاقات بخش گلخانهای لرستان، افزایش صادرات محصولات کشاورزی است؛ صادراتی که حتی در شرایط بحرانی و ناآرامیهای ناشی از جنگ تحمیلی رمضان نیز متوقف نشده است.
رئیس سازمان جهاد کشاورزی لرستان از صادرات ۷۷۸ تن محصول گلخانهای به کشورهای عضو اتحادیه اقتصادی اوراسیا خبر داده؛ محصولاتی که عمدتاً شامل گوجهفرنگی و فلفل بودهاند.
صیادی میگوید استمرار صادرات در شرایط جنگی، نشاندهنده ظرفیت بالای کشاورزی لرستان در مدیریت بحران است.
او معتقد است تولیدکنندگان استان توانستهاند با وجود فشارهای اقتصادی و مشکلات حملونقل، بازارهای صادراتی خود را حفظ کنند.
اما اهمیت این صادرات فقط در ارزآوری خلاصه نمیشود. بازارهای اوراسیا استانداردهای سختگیرانهای در زمینه سلامت محصولات دارند و ورود به این بازارها بدون رعایت الزامات بینالمللی ممکن نیست.
صیادی در اینباره توضیح میدهد که تمامی محصولات صادراتی لرستان گواهیهای مربوط به باقیمانده سموم را دریافت کردهاند و استانداردهای حفظ نباتات در آنها رعایت شده است.
این موضوع برای لرستان یک مزیت مهم محسوب میشود؛ استانی که تلاش دارد تصویر «محصول سالم» را به برند کشاورزی خود تبدیل کند.
کشاورزی سالم؛ برگ برنده لرستان
در میان استانهای کشاورزی کشور، لرستان تلاش میکند با تکیه بر تولید محصولات سالم، جایگاه متفاوتی برای خود تعریف کند.
نامدار صیادی معتقد است بخش عمده محصولات کشاورزی استان در دسته محصولات سالم قرار میگیرند.
او تأکید میکند که مصرف پایین سموم و کودهای شیمیایی در مزارع لرستان باعث شده کیفیت محصولات استان در سطح قابلقبولی قرار داشته باشد.
فرشاد بابایی، معاون سازمان جهاد کشاورزی لرستان نیز با اشاره به صادرات بیش از چهار هزار تن محصول کشاورزی استان به خبرنگار مهر میگوید: تمامی محصولات صادراتی از نظر باقیمانده سموم، مواد نیتراتی و استانداردهای بهداشتی آزمایش میشوند.
او توضیح میدهد که تاکنون هیچیک از محصولات صادراتی لرستان از بازارهای اروپایی یا کشورهای حوزه خلیج فارس برگشت نخوردهاند؛ مسئلهای که نشاندهنده کیفیت مناسب محصولات استان است.
بابایی همچنین از اجرای طرح شناسنامهدار کردن اراضی کشاورزی خبر میدهد؛ طرحی که قرار است فرآیند تولید تا عرضه محصول را زیر نظر کارشناسان قرار دهد.
به گفته او، تاکنون هزاران هکتار از باغات و اراضی زراعی لرستان دارای شناسنامه شدهاند و صدها کارشناس بر روند تولید محصولات نظارت میکنند.
این روند اگرچه هنوز کامل نشده، اما میتواند به افزایش اعتماد بازارهای صادراتی و توسعه برند محصولات سالم لرستان کمک کند.
از بلوبری تا کشاورزی مدرن
نشانههای تغییر الگوی کشاورزی در لرستان را میتوان در پروژههای جدید گلخانهای دید؛ پروژههایی که دیگر محدود به تولید محصولات سنتی نیستند.
یکی از نمونههای شاخص، گلخانه شیشهای شهرستان ازناست؛ پروژهای ۲۰ هزار مترمربعی که بر پایه کشت هیدروپونیک طراحی شده و قرار است برای نخستینبار در لرستان بلوبری تولید کند.
این پروژه که به گفته مسئولان حدود ۹۰ درصد پیشرفت فیزیکی دارد، سالانه بیش از ۱۰ تن محصول صادراتی تولید خواهد کرد.
صیادی معتقد است چنین پروژههایی میتوانند مسیر کشاورزی استان را تغییر دهند، زیرا علاوه بر افزایش تولید، ارزش افزوده و ارزآوری بالایی دارند.
بلوبری، بهعنوان محصولی صادراتمحور و گرانقیمت، نشانهای از حرکت لرستان به سمت کشاورزی مدرن و تخصصی است؛ مسیری که اگر توسعه پیدا کند، میتواند الگوی اقتصادی جدیدی برای بخش کشاورزی استان بسازد.
حلقه مفقوده؛ صنایع تبدیلی و بازار
با وجود همه ظرفیتها، کارشناسان معتقدند توسعه گلخانهها بدون تکمیل زنجیره ارزش، نمیتواند به موفقیت کامل برسد.
ندا محمدیپور، مدیر زراعت سازمان جهاد کشاورزی لرستان، به خبرنگار مهر میگوید: استان ظرفیت بالایی برای تولید انواع سبزی و صیفی در فصول مختلف دارد و دسترسی مناسب به بازارهای غرب و مرکز کشور، یک مزیت رقابتی مهم محسوب میشود.
او بر توسعه کشاورزی قراردادی، ایجاد شهرکهای گلخانهای یکپارچه، سرمایهگذاری در سردخانهها و راهاندازی صنایع فرآوری تأکید میکند.
به گفته محمدیپور، ایجاد واحدهای بستهبندی، خشککنی و صنایع تبدیلی میتواند هم ضایعات محصولات را کاهش دهد و هم ارزش افزوده بیشتری برای کشاورزان ایجاد کند.
این مسئله یکی از ضعفهای قدیمی کشاورزی لرستان است؛ استانی که بخش زیادی از محصولاتش هنوز بهصورت خام فروخته میشود و سهم اندکی از فرآوری و صنایع غذایی دارد.
کارشناسان هشدار میدهند اگر توسعه گلخانهها بدون ایجاد بازار پایدار و صنایع وابسته انجام شود، ممکن است در آینده با مازاد تولید و افت قیمت محصولات روبهرو شود؛ اتفاقی که پیشتر در برخی استانهای کشور رخ داده است.
آیندهای پشت شیشهها
گلخانهها در لرستان حالا فقط سازههایی برای تولید محصول نیستند؛ آنها نماد تغییری بزرگ در کشاورزی استاناند. تغییری که از دل بحران آب، فشار بازار و ضرورت افزایش بهرهوری بیرون آمده است.
مسئولان از جهش گلخانهای سخن میگویند و سرمایهگذاران به دنبال بازارهای تازه صادراتی هستند. از سوی دیگر، توسعه کشتهای هیدروپونیک، تولید محصولات صادراتمحور و حرکت به سمت کشاورزی قراردادی نشان میدهد لرستان آرامآرام در حال فاصله گرفتن از الگوهای سنتی است.
با این حال، موفقیت این مسیر به عوامل متعددی وابسته است؛ از تأمین زیرساختها و حمایت مالی گرفته تا ایجاد صنایع تبدیلی و تضمین بازار فروش.
اگر این حلقهها به هم متصل شوند، گلخانههای لرستان میتوانند نهفقط مصرف آب را مدیریت کنند، بلکه به موتور تازه اقتصاد کشاورزی استان تبدیل شوند؛ موتور سبزی که پشت دیوارهای شیشهای، آینده متفاوتی برای کشاورزی زاگرس ترسیم میکند.
نظرات کاربران